Repúblika Demokrátika Timor-Leste
PCIC
Parseria

Polícia Judiciária de Portugal

Parseiru fundadór. Polísia Judisiária Portugés fornese asisténsia tékniku ba kriasaun PSIK, halo formasaun ba nia investigadór no espesialista forénsiku dahuluk sira, no fornese modelu organizasaun instituisaun nian.

Polícia Judiciária de Portugal logo
PTPortugál

Polícia Judiciária de Portugal

Vizita sítiu ofisiál

Parseria ho Polísia Judisiária Portugál nian mak tuan liu no fundamentál liu hosi relasaun kooperasaun internasionál PSIK nian hotu. Ida-ne'e la'ós parseria entre ema hanesan ne'ebé hasoru malu - ida-ne'e relasaun fundamentál ida, lahó ida-ne'e PSIK simplesmente sei la eziste iha forma ne'ebé nia iha ohin loron.

Relasaun formál ne'e hahú ho Protokolu Kooperasaun entre Ministériu Justisa Timor-Leste no Portugál, ne'ebé asina iha Dili iha loron 21 Agostu 2008. Akordu ne'e rekoñese realidade ida ne'ebé difisil: Timor-Leste laiha kapasidade investigasaun kriminál espesializada. Misaun téknika ida ne'ebé halo viajen ba nasaun iha tinan 2009 konklui katak investigasaun kriminál "virtualmente la eziste" no katak investigadór sira ne'ebé eziste laiha koñesimentu no abilidade sira hodi hala'o investigasaun kriminál sira ho efetivu. Portugál promete ona atu ajuda muda ida-ne'e.

Tuir mai maka prosesu ida atu kria instituisaun ida tomak hosi zero. Polísia Judisiária Portugál fó asisténsia téknika ba dezeñu organizasionál no funsionál PSIK nian, hodi kontribui ho modelu organizasionál ierárkiku, perkursu karreira espesializada, no metodolojia investigativa ne'ebé orienta nafatin asaun instituisaun nian to'o ohin loron. Entre 2011 no 2012, investigadór timoroan dahuluk na'in 66 - ne'ebé maka hili hosi kandidatu na'in 200 resin - sai ba Lisboa no kompleta ona oras 850 hosi formasaun teórika no prátika iha Eskola Polísia Judisiária nian. Estudante sanulu ne'ebé hetan klasifikasaun di'ak liu mós hetan formasaun adisionál ba papél lideransa nian. Iha 2016, grupu daruak ho peskizadór na'in 30 kompleta kursu hanesan.

Laboratóriu forense PSIK nian mós harii ho apoiu husi PJ. Peritu timoroan sira iha toksikolojia, ezame dokumentál, no balístika hetan formasaun iha laboratóriu sira hosi Polísia Judisiária Portugál nian entre tinan 2012 no 2016, fila mai Timor-Leste ho abilidade téknika no sientífika ne'ebé nesesáriu hodi opera laboratóriu forense ida ho validade judisiál.

Parseria ida-ne'e la'ós de'it istóriku - ida-ne'e ativu no estratéjiku. Portugál ho Timor-Leste fahe lian portugés, sistema jurídiku ho abut luzófona, adezaun ba CPLP (Komunidade País sira ho Lian Portugés), no relasaun bilaterál ne'ebé kleur ona. PJ kontinua sai hanesan pontu referénsia privilejiadu ida ba PSIK kona-ba formasaun kontínua, atualizasaun ba metodolojia investigativa, no kooperasaun iha kazu espesífiku sira ne'ebé envolve suspeitu, patrimóniu, ka evidénsia iha territóriu portugés ka iha nasaun sira hosi Komunidade País sira ho Lian Portugés. Planu Estratéjiku 2020-2030 prevee formalizasaun ba relasaun ida-ne'e liuhosi Memorandu Entendimentu ida, hodi konsolida iha instrumentu jurídiku parseria ida ne'ebé prova tiha ona ninia valór.